ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Η συμβολή της διοικητικής σκέψης στην αρχαία Ελλάδα, στο σύγχρονο μάνατζμεντ.

Αξιολόγηση Χρήστη: 0 / 5

Αστέρια ΑνενεργάΑστέρια ΑνενεργάΑστέρια ΑνενεργάΑστέρια ΑνενεργάΑστέρια Ανενεργά
 

Α. Εισαγωγή

Ζούμε σε μια εποχή όπου η ρευστότητα του πολιτικού περιβάλλοντος δεν καταμαρτυρεί, δεν επιβεβαιώνει και δεν συνδέεται με ευρύτερες πολιτικές εξελίξεις που αμφισβητούν το οικονομικό status των συγχρόνων κοινωνιών. Οι σημερινές πολιτικοοικονομικές ανακατατάξεις και αλλαγές είναι περισσότερο διορθωτικές κινήσεις προς την κατεύθυνση της διευθέτησης καταστάσεων και προβλημάτων εντός των ορίων του πολιτικοοικονομικού συστήματος και όχι ανατρεπτικές κινήσεις που αμφισβητούν εκ θεμελίων τη διαμορφωμένη πραγματικότητα από τη δεκαετία του 90 και μετά.

Κυρίαρχο και παγιωμένο χαρακτηριστικό εδώ και τριάντα τουλάχιστον χρόνια είναι η οικουμενικοποίηση των οικονομικών συναλλαγών, η δημιουργία μιας παγκόσμιας και ενιαίας αγοράς αγαθών και υπηρεσιών και , όπως άλλωστε είναι φυσιολογικό, η αντιστοίχιση του συνόλου των υποστηρικτικών υπηρεσιών , με επί κεφαλής το τραπεζικό και κατ΄επέκταση το σύνολο του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Όπως προαναφέρθηκε , το πολιτικό σύστημα, ως μέρος του ευρύτερου ιδεολογικού εποικοδομήματος των συγχρόνων κοινωνιών, παραμένει «διαχειριστής» και παρακολουθητής.

Η κυριαρχία των μεγάλων επιχειρηματικών σχημάτων, σχημάτων που δεν είναι κατ’ ανάγκη και μόνο οι γνωστές πολυεθνικές επιχειρήσεις ανά τον κόσμο, αλλά και πολυεπιχειρηματικοί σχηματισμοί και διεθνείς πρωτοβουλίες που χαρακτηρίζονται από τη δυνατότητά τους να κινούνται με ασύλληπτες ταχύτητες στη παγκόσμια αγορά και να καινοτομούν εκμεταλλευόμενες, σε ακραίο βαθμό και με περίεργες πολλές φορές μεθοδεύσεις, τις σύγχρονες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις. Όλη αυτή η επιχειρηματική δραστηριότητα εξελίσσεται και αποτυπώνεται μέσα στις διεθνείς αγορές, αγορές όπου την κατακλείδα αποτελεί η χρηματοπιστωτική διαδικασία και εμπορία ηλεκτρονικού χρήματος  με την καταλυτική συνδρομή τις νέας τεχνολογίας συναλλαγών.

Οι εν λόγω αλλαγές επέβαλαν νέους μηχανισμούς και μεθόδους επιχειρησιακής πρακτικής, επιβίωσης και ανάπτυξης μέσα στο απόλυτα ανταγωνιστικό διεθνοποιημένο οικονομικό περιβάλλον. Νέες προκλήσεις, προβληματισμοί και καθήκοντα τέθηκαν επιτακτικά στην ηγεσία και το management των επιχειρήσεων. Οι managers αλλά και οι ηγέτες των επιχειρήσεων κλήθηκαν και καλούνται διαρκώς να ενσωματώσουν στη διευθυντική και διαχειριστική τους πρακτική, νέες γνώσεις και συστήματα διοίκησης που πολλές φορές θέτουν εν αμφιβόλω το ηθικό μέρος του πυρήνα των ευθυνών τους.

Προβάλλει λοιπόν επιτακτικά, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά, μια αναδρομή στο ιστορικό παρελθόν, μια ενδοσκόπηση στις ρίζες της διοικητικής επιστήμης και τις διαχρονικές αξίες και αρχές, μια επαναπροσέγγιση που θα επαναθεμελειώσει τη γενική διοικητική και επιχειρησιακή αντίληψη της εποχής. Ο σημερινός ηγέτης και manager έχει πολλά να διδαχτεί από το παρελθόν.  Και το πεδίο αναζήτησης δεν μπορεί να είναι άλλο από την Αρχαία Ελλάδα και την αρχαιοελληνική φιλοσοφία πάνω στην οποία εδράζεται το σύγχρονο επιστημονικό διοικητικό οικοδόμημα. Στην ουσία βέβαια δεν πρόκειται για μια εκ νέου αναζήτηση αλλά για μια επαναβεβαίωση της ύπαρξης ισχυρότατων δεσμών ανάμεσα στις «περί την διοίκησιν» αντιλήψεις και αξίες στην Αρχαία Ελλάδα και το αξιακό σύστημα του σύγχρονου management ως επιστήμης και τέχνης. Τα εκατομμύρια των βιβλίων και άρθρων σχετικών με τη διοικητική επιστήμη και το management αποτελούν τον καθρέφτη αυτής της σχέσης αφού βρίθουν αναφορών και σχολίων για τις διαχρονικές αξίες που χαρακτήριζαν τη ηγεσία και τη διοίκηση στην Αρχαία Ελλάδα.

Οι αρχαίοι έλληνες φιλόσοφοι, τόσο οι πριν τον Σωκράτη όσοι και οι Σωκρατικοί και φυσικά ο ίδιος ο Σωκράτης, μελετώνται και θαυμάζονται σε όλη τη γη. Άξιοι μνείας και αναφοράς όμως δεν είναι μόνο για το τεράστιο και διαχρονικής ισχύος φιλοσοφικό τους έργο. Η αναφορά στις οικονομικού και διοικητικού περιεχομένου απόψεις και θέσεις τους έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναδεικνύει και σε αυτή την γνωστική περιοχή το έργο τους ως πρωτοπόρο. Δεν είναι άλλωστε καθόλου τυχαίο ότι ο Ξενοφώντας, μαθητής του Σωκράτη , θεωρείται ο πατέρας της οικονομικής και διοικητικής επιστήμης.    

Β. Ξενοφών, ο πατέρας της διοικητικής επιστήμης

 Ο επιχειρηματίας και ο manager

Ο Ξενοφώντας, ο οποίος υπήρξε μαθητής του μεγάλου φιλοσόφου της αρχαιότητας, του Σωκράτη, είναι ένα πρώιμος οικονομολόγος, ένας guru του management και της διοικητικής σκέψης. Στα πολύ σημαντικά του έργα κατατάσσονται οι Πόροι και ο Οικονομικός.

Στον Οικονομικό ο Ξενοφών ορίζει την Οικονομία ως επιστήμη ενώ τοποθετείται με σαφήνεια και ξεχωρίζει τον businessman από τον manager ως ακολούθως : Ἦ καὶ τὸν ἄλλου δὲ οἶκον, ἔφη ὁ Σωκράτης, εἰ ἐπιτρέποι τις αὐτῷ, οὐκ ἂν δύναιτο, εἰ βούλοιτο, εὖ οἰκεῖν, ὥσπερ καὶ τὸν ἑαυτοῦ; ὁ μὲν γὰρ τεκτονικὴν ἐπιστάμενος ὁμοίως ἂν καὶ ἄλλῳ δύναιτο ἐργάζεσθαι ὅ τι περ καὶ ἑαυτῷ, καὶ ὁ οἰκονομικός γ᾽ ἂν ὡσαύτως. O διαχωρισμός των ρόλων του επιχειρηματία και του manager είναι κορυφαία συμβολή του φιλοσόφου στη διοικητική σκέψη και επιστήμη, αν αναλογιστεί κανείς ότι ακριβώς με βάση αυτή τη διαφοροποίησης, τα τελευταία πενήντα χρόνια έχουν οργανωθεί εκατοντάδες μεταπτυχιακά προγράμματα (Master in Entrepreneurship και Master in Management) σε κορυφαία Πανεπιστήμια σε όλη τη γη.

Το κεφάλαιο και η γνώση

Ο Ξενοφώντας με γλαφυρότητα και εκπληκτική ακρίβεια, δυόμισι χιλιάδες χρόνια πριν, αναφέρεται στη γη ως δομικού στοιχείου του κεφαλαίου και τη διοίκηση/διαχείριση ως απαραίτητη λειτουργική προϋπόθεση για την κινητοποίηση όλων των στοιχείων του κεφαλαίου και την επίτευξη παραγωγικού αποτελέσματος. Και στην περίπτωση αυτή το ζήτημα της εναρμόνισης των πόρων/κεφαλαίων και ο ρόλος του management σε αυτή τη διαδικασία αποτελούν ξεχωριστό επιστημονικό πεδίο και λειτουργία που αναφέρεται ως προγραμματισμός. Αναφορικά δε με τις δεξιότητες και γνώσεις που απαιτούνται ο Ξενοφώντας στα Απομνημονεύματα του τονίζει ότι η έλλειψη γνώσης οδηγεί κάθε επιχειρηματικό εγχείρημα στη ζημία και καταστροφή: «Κρίνειν γὰρ οὐκ ἐπιστάμενους ἃ δεῖ πράττειν, πολλάκις πονηροῖς ἐπιχειρεῖν πράγμασι, μεγαλείους…δυσκαθέκτους… δυσαποτρέπτους εἶναι… μέγιστα κακὰ ἐργάζεσθαι». Θεωρεί με άλλα λόγια ότι κανείς δεν πρέπει να αναλαμβάνει τη διοίκηση και διαχείριση ενός έργου χωρίς την κατάλληλη συγκρότηση και τις απαραίτητες γνώσεις. Είναι εδώ σαφές ότι ο φιλόσοφος αναφέρεται σε συστηματική και συγκροτημένη γνώση , δηλαδή στη διοικητική επιστήμη και την τέχνη του management. Μάλιστα με απόλυτο τρόπο τονίζει την ανάγκη για εξειδίκευση επισημαίνοντας στην ουσία την αξία του καταμερισμό των έργων και την ανάγκη της αντίστοιχης ειδικότητας ανά έργο. Αναφέρει :  «οὔτοι κράτιστοι ἕκαστα γίγνονται οἱ ἂν ἀφιέμενοι τοῦ πολλοῖς προσέχειν τὸν νοῦν ἐπὶ ἐν ἔργον τραπωνται». Απεναντίας ο Ξενοφώντας επιδοκιμάζει όσους έχουν κερδοφορία και όφελος λόγω της κατάρτισής τους στο αντικείμενο της εργασίας τους αναδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο τη γνώση ως κορυφαίο παράγοντα κερδοφορίας στην επιχείρηση και μας επιτρέπει να συνδέσουμε αυτή την άποψη με το σύγχρονο knowledge management, τη διαχείριση δηλαδή της συσσωρευμένης γνώσης μέσα στις επιχειρήσεις και την ανάγκη για τη δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων παραγωγής και διαρκούς διάχυσής της μέσα στη σύγχρονη επιχείρηση, τον οργανισμό δηλαδή που μαθαίνει (learning organization). Ειδικά για τη διαδικασία μάθησης τονίζει στα Απομνημονεύματά του (4-Ι-7) :   «Τί οὔν κωλύει καί σέ ἐπίστασθαι; ὥστε μανθάνειν  τά ἑαυτοῦ διοικεῖν ἔγω δή εἰ ἐπιχειρήσαιμι ἐν τῷ σῷ οἶκω μανθάνειν οἰκονομεῖν»

 Η χρηστή διοίκηση και ηγεσία

 Συνδέει δε ο Ξενοφώντας τη γνώση με τη χρηστή διοίκηση (Οὐδὲ εἰς ἐπιχειρεῖ ἂρχειν μὴ ἐπιστάμενος ), θέτοντας στην ουσία το θέμα της ηγεσίας όχι μόνο ως προς την αποτελεσματικότητά της αλλά και στην ηθική της διάσταση και πως αυτή επηρεάζεται μέσα από τη γνώση. Είναι αυτό ένα ζήτημα που απασχολεί τόσο την επιστημονική κοινότητα του πεδίου της Διοίκησης και management όσο και τις επιχειρήσεις.

Στο ίδιο έργο του  (Ξενοφώντος Απομνημονεύματα 3.9.1-3.9.13) ο φιλόσοφος και ιστορικός για πρώτη φορά παγκοσμίως αναφέρεται στο δίπολο γνώση - πράξη σε αντιπαράθεση με το δίπολο υπόθεση/εικασία – πράξη και τονίζει ότι η εικοτολογία και οι εικασίες είναι λάθος προσέγγιση ενώ ο επιχειρηματίας θα πρέπει να γνωρίζει ακριβώς τι θα πράξει και πότε θα το πραγματοποιήσει.(Ὅταν μηκέτι εἰκάζομεν, ἀλλὰ ἤδη εἰδῶμεν, τότε συμβουλεύσομεν). Αυτή η θέση του Ξενοφώντα αποτελεί το υπέδαφος πάνω στο οποίο σήμερα εδράζεται όλος ο προβληματισμός αλλά και τα συμπεράσματα αναφορικά με το ρόλο της ηγεσίας (leadership) σε αντιδιαστολή με το ρόλο του management. O σημερινός Διοικητής/ηγέτης είναι αυτός που γνωρίζει (ή πρέπει να γνωρίζει) και ορίζει τι και πότε θα υλοποιηθεί ένας ή περισσότεροι στόχοι (στρατηγικός και επιχειρησιακός προγραμματισμός) σε μία επιχείρηση σε αντίθεση με τον manager ο οποίος εναρμονίζει, διευθύνει και ελέγχει το σύνολο των πόρων της επιχείρησης. Ο Ξενοφώντας, στο έργο του «Αγησίλαος»  σκιαγραφεί τον ηγέτη με ιδιαίτερες ικανότητες και προσόντα. Ανάμεσα σε άλλα η διορατικότητα, η μόρφωση και γνώση, η φιλεργατικότητα, η σωστή εποπτεία,  η ενάρετη και ηθική συμπεριφορά και η δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών. Όλα αυτά είναι και στις μέρες μας ζητούμενα και απαιτούμενα από τους σημερινούς ηγέτες. Αναζητούνται δε σχεδόν ως προαπαιτούμενα από τους επίδοξους managers των μεγάλων επιχειρήσεων μέσα  από ειδικές διαδικασίες εξέτασης της προσωπικότητας και των δυνατοτήτων τους (πχ GMAT, GRE test κλπ).

Οργάνωση και logistics

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες θέσεις του Ξενοφώντα που άπτεται άμεσα των λειτουργών της διοίκησης και του management σήμερα είναι αυτή που αναφέρεται σε θέματα οργάνωσης και έμμεσα logistics ! Ο φιλόσοφος αποθεώνει κυριολεκτικά την οργάνωση και σωστή ταξινόμηση στο απόσπασμα VΙΙΙ – 11 – 12 του Οικονομικού (Εις τό μέγα πλοῖον τό Φοινικικόν, πλεῖστα γάρ σκεύη ἐν σμικροτάτω αγγείω διακεχωρισμένα ἐθεασάμη) . Τόσο δε πολύ αναγνωρίζει την αξία της οργάνωσης και της τάξης που ισχυρίζεται ότι όσοι δεν την ακολουθούν είναι βλάκες και τιμωρούνται από τους Θεούς ! . Απειλεῖ γὰρ ὁ Θεὸς καὶ κολάζει τοὺς βλᾶκας !(Ξενοφώντος Οικονομικός 8.1-8.10) .

 Ηγεσία και ηθική

 Όπως είναι γνωστό ο Ξενοφώντας μέσα από το έργο του Οικονομικός μεταφέρει τις απόψεις του μεγάλου δασκάλου του Σωκράτη, απόψεις με τις οποίες συμφωνεί και πολλές φορές τις προσαρμόζει με έναν ιδιαίτερα ρεαλιστικό σκιαγραφώντας την καθημερινή ζωή των αρχαίων Αθηναίων. Είναι δε  τόσο ρεαλιστικός που δεν απέχει πολύ από τις προσεγγίσεις που κάνουν οι σημερινοί managers στα διάφορα διοικητικά προβλήματα και υποθέσεις που αντιμετωπίζουν. Θέματα που σχετίζονται με το επιχειρείν, τη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων, οργανωτικά ζητήματα και θέματα  ηγεσίας ξεδιπλώνονται τόσο στον «Οικονομικό» όσο και σε άλλα έργα του μεγάλου φιλοσόφου όπως ο «Αγησίλαος», η «Κύρου Παιδεία», η «Λακεδαιμονίων Πολιτεία» αλλά και τα « Απομνημονεύματα» στα οποία έχουν γίνει ήδη αναφορές. Γενικά ο Ξενοφών δίνει πολύ μεγάλη σημασία σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε οικιακή οικονομία και τη διαχείρισή της. Τα του οίκου εκείνης της εποχής, το σύνολο δηλαδή των οικιακών οικονομικών δραστηριοτήτων, αλλά και ο τρόπος διοίκησης και διαχείρισής της προσομοιάζει στη σημερινή επιχείρηση. Ο επί κεφαλής του Αθηναϊκού οίκου είναι ο σημερινός επιχειρηματίας ο οποίος όπως τότε έτσι και σήμερα καλείται να διαχειριστεί τους διαθέσιμους πόρους με πρώτους από όλους τους ανθρώπους. Προέχει δε κατά τον μεγάλο φιλόσοφο, ιστορικό και στρατιωτικό η αναζήτηση της αρετής, η αυστηρή εφαρμογή των ηθικών κανόνων που αποτελούν εγγυητή της ανθρώπινης ευτυχίας σε αντιδιαστολή με τα πλούτη που από μόνα τους δεν επαρκούν για να προσφέρουν στον επιχειρηματία την εκτίμηση των άλλων. Ο Ξενοφώντας τόσο στον «Αγησίλαο» όσο και στην «Κύρου Ανάβαση» δίνει τα γενικά χαρακτηριστικά του ηγέτη είτε αυτός είναι manager, είτε πολιτικός ηγέτης ή στρατηγός. Θεωρεί ως κορυφαία προϋπόθεση για την επιτυχία του την κατάκτηση της αρετής, τον ενάρετο βίο και την διοίκηση βάση αρχών. (Ξενοφών, Αγησίλαος 1.1-1.5)

 Από εκείνη την εποχή ο Ξενοφών θεωρώντας τον πόλεμο ως μια άλλη εκδοχή αυτού που στο οικονομικό και επιχειρηματικό περιβάλλον ονομάζεται ανταγωνισμός, τόνισε ότι στο ανταγωνιστικό περιβάλλον ο ηγέτης οφείλει να διαθέτει. τα παραπάνω θεμελιώδη χαρακτηριστικά. Με αυτόν τον τρόπο έθεσε τα θεμέλια του προβληματισμού για τα ζητήματα της επιχειρησιακής ηθικής και ευθύνης για τους σημερινούς ηγέτες και managers.

Διοίκηση Προσωπικού

Πολύ μεγάλη βαρύτητα δίνει ο Ξενοφώντας στα ζητήματα της οργάνωσης του προσωπικού. Στον Οικονομικό (5-ΙΙΙ-23) κάνει σημαντικές αναφορές τόσο σχετικές με τη στρατολόγηση και τα απαιτούμενα προσόντα για κάθε εργασία όσο και με τη διοίκηση των ανθρώπινων πόρων στην επιχείρηση. Επίσης αναφέρεται στην εκπαίδευση, στις αποδοχές και στη οργάνωση της εργασίας εν γένει. Χαρακτηριστικό το μεταφρασμένο απόσπασμα από τον Οικονομικό ΙV : « Δεν είναι εύκολο να βρεις για να προσλάβεις για όλες τις ειδικότητες άτομα με τα απαιτούμενα προσόντα, όπως δεν είναι εύκολο να γίνεις εσύ το ίδιο ικανός σε όλα». Εδώ ο φιλόσοφος κάνει σαφή αναφορά στον καταμερισμό των έργων ως βασικό παράγοντα της εργασίας αναφερόμενος τόσο σε ειδικότητες όσο και στο γεγονός ότι, από τότε, δυόμισι χιλιάδες χρόνια πριν, η αντίληψη ότι ένας μπορεί να είναι επαρκής για όλες τις εργασίες , όσο απλές και αν είναι απόλυτα λαθεμένη. Το σημερινό management και η επιστήμη της διοίκησης ασχολείται επισταμένως με το σχεδιασμό των ροών εργασίας και τις διαδικασίες παραγωγής των έργων με τη συνδρομή πολλών επί μέρους ειδικοτήτων σε πλάνα εργασίας με πολύ σοβαρή επιστημονική τεκμηρίωση. Πάντα στο πλαίσιο της εργασίας ο Ξενοφώντας κάνει σαφείς αναφορές στον παράγοντα πειθαρχία και στις ενδεδειγμένες αντιδράσεις από την πλευρά των ηγετών / managers για τον πειθαρχικό έλεγχο. (Ξενοφώντας, Λακεδαιμονίων Πολιτεία 10.4-10.6)

 Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα από την «Κύρου Παιδεία - Ι» όπου αναφέρει : «Αν η πειθαρχία είναι σημαντικός παράγοντας για να επιτύχουμε, τότε να λάβετε σοβαρά υπόψη ότι η ίσια η πειθαρχία συντελεί στη διατήρηση της επιτυχίας». Προέκρινε δε την πειθώ και τον διάλογο του manager με τους εργαζόμενους ως την κορυφαία μέθοδο για την επίτευξη της πειθαρχία. Έτσι στον Οικονομικό - Χ ΙΙΙ γράφει : Είναι δυνατό να κάνεις τους ανθρώπους πιο υπάκουους μόνο με την πειθώ, αποδεικνύοντας ότι το συμφέρον τους είναι να υπακούουν. Αλλά και στην Κύρου Παιδεία (Α-VI) αναφέρεται στα κίνητρα , όπως ο έπαινος και η εκτίμηση για τον υπάκουο και στην τιμωρία μέσο του στιγματισμού για τον ανυπάκουο. Είναι σε όλους γνωστό ότι στη σύγχρονη διοικητική επιστήμη και την επιστήμη και τέχνη του management , το κανονιστικό πλαίσιο της εργασίας αλλά και η θεωρία των κινήτρων αποτελούν ξεχωριστά επιστημονικά πεδία εδώ και δεκαετίες.

Στρατηγική και διαχείριση κινδύνου

Ο Ξενοφώντας όμως, ως άξιος στρατιωτικός στην εποχή του, αναφέρθηκε και σε θέματα τακτικής και στρατηγικής. Στο έργο του Κύρου Παιδεία (Γ VI) γράφει : «Η τακτική αποτελεί μέρος της στρατηγικής» επιδιώκοντας να τονίσει τη σημασία της στρατηγικής αλλά και της τακτικής ως συγκροτημένα συστήματα μακροπρόθεσμων και βραχυπρόθεσμων στόχων αντίστοιχα. Η προσομοίωση της στρατιωτικής στρατηγικής με αυτήν των επιχειρήσεων είναι χαρακτηριστική αφού στην επιστήμη της διοίκησης και του management η εταιρική στρατηγική στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στη στρατηγική του πολέμου (ανταγωνιστικό περιβάλλον και διαρκής μάχη για την επιχειρηματική επιτυχία) και αποτελεί  ένα από τα κορυφαία, για πολλούς το κορυφαίο, επιστημονικό πεδίο στις μέρες μας. Άξιες μνείας είναι και οι αναφορές του Ξενοφώντα στο έργο του  «Κύρου Παιδεία» στο θέμα της διαχείρισης των κινδύνων, ζήτημα που απασχολούσε τον Ξενοφώντα και ως στρατιωτικό ηγέτη. To Risk Management, αποτελεί εδώ και τριάντα χρόνια περίπου έναν αυτόνομο κλάδο στο χώρο της διοικητικής επιστήμης και διδάσκεται σε πολλά μεταπτυχιακά προγράμματα σε όλο τον κόσμο

Τέλος  , και λόγω των ημερών της κρίσης, άξια αναφοράς είναι η θέση του Ξενοφώντα για την πιο δημοφιλή έννοια της εποχής. Την έννοια της ανάπτυξης. Ο μεγάλος φιλόσοφος, ιστορικός και ηγέτης γράφει χαρακτηριστικά στο έργο του «Κύρου Παιδεία» : Μια επιχείρηση που θέλει να επιτύχει τους στόχους της πρέπει πάντοτε να επιδιώκει την ανάπτυξη και την ανεργία. Γιατί είναι βαρύ πράγμα να μένει χωρίς απασχόληση έστω και ένας εργαζόμενος, βαρύτερο μια ολόκληρη παραγωγική μονάδα και βαρύτατο μια ολόκληρη επιχείρηση» . Μπορούμε εύκολα να συμπληρώσουμε. Ακόμη πιο βαρύ να βρίσκεται μια ολόκληρη χώρα σε οικονομική αφασία , να μαστίζεται από ύφεση και ανεργία..

Β. Σωκράτης

 Ο μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος Σωκράτης, θεωρείται , μαζί με τον Αριστοτέλη, ως ο θεμελιωτής της φιλοσοφίας της διοικητής επιστήμης. Ο άνθρωπος δηλαδή που αναφέρθηκε στο αξιακό περιεχόμενο της επιστήμης της διοίκησης.

Στον Οικονομικό, ο Ξενοφώντας , συγγραφέας του έργου, παρουσιάζει τις απόψεις του δασκάλου του, του Σωκράτη δηλαδή, τονίζοντας τη σημασία που έδινε στην ευθύνη της επιχείρησης απέναντι στην κοινωνία, αυτό που σήμερα,  στη σύγχρονη διοικητική επιστήμη και management,ονομάζουμε Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη.  Ο Σωκράτης, χωρίς να παραγνωρίζει το στόχο της επιχείρησης, δηλαδή την αύξηση του πλούτου, επισημαίνει και την υποχρέωση της για προσφορά στην κοινωνία. Με άλλα λόγια συνδέει την επιχειρηματική δραστηριότητα με το κοινωνικό όφελος. Στις μέρες , δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά, η συζήτηση για την Εταιρική Ευθύνη στο χώρο των επιχειρήσεων είναι ιδιαίτερα έντονη και όλο και περισσότερες εταιρείες την εντάσσουν στη στρατηγική τους.

Όσο και αν φαντάζει αδιανόητο, για τα μέτρα και ιδεολογικό περιβάλλον της εποχής του , ο Σωκράτης επεσήμανε τον ιδιαίτερο ρόλο των γυναικών στην επιχειρηματική διαχείριση, ισχυριζόμενος ότι διαθέτουν ένα ιδιαίτερο πλέγμα ικανοτήτων για να συμβάλλουν στην οικονομική (επιχειρηματική και οικιακή) δραστηριότητα. Είναι βέβαιο ότι ο μεγάλος φιλόσοφος διάβασε το μέλλον, είδε τις εξελίξεις χιλιάδες χρόνια πριν , αφού πράγματι σήμερα το γυναικείο φύλλο κατέχει εξέχουσα θέση στην παραγωγή και τον κόσμο των επιχειρήσεων καταλαμβάνοντας ολοένα και περισσότερες ηγετικές θέσεις.

Ο Σωκράτης έγινε παγκόσμιο σύμβολο φιλοσοφικής σκέψης κυρίως λόγω της «διάσημης» διαλεκτικής τεχνικής του, της Μαιευτικής. Η Μαιευτική ήταν μια  καθαρά βιωματική σχέση, όπου με ενδεδειγμένες ερωτήσεις ο Σωκράτης κινητοποιούσε τον συνομιλητή του και τον οδηγούσε στην ανάδειξη της αλήθειας και της γνώσης που έκρυβε μέσα του. Στην ουσία ο Σωκράτης με την Μαιευτική ήθελε να αναδείξει και εκριζώσει μέσα από το συνομιλητή του λαθεμένες αντιλήψεις. Η απόσταση ανάμεσα στη Μαιευτική του Σωκράτη και του σημερινού Couching (Καθοδήγηση), ιδίως του Business Couching , είναι πολύ μικρή. Η Σωκρατική τεχνική προσαρμοσμένη στις σημερινές συνθήκες του επιχειρησιακού περιβάλλοντος είναι μόνιμα στο προσκήνιο. Τα δε οφέλη τόσο των managers, όσο και των επιχειρήσεων είναι πολλαπλά. Ευνοείται, καλλιεργείται και ενθαρρύνεται η συνεργασία, η σύμπνοια και ομαδικότητα, η ευελιξία, η υποκίνηση, η σωστή δημιουργία ομάδων ειδικού σκοπού, η μάθηση, η σωστή διαχείριση χρόνου και η ικανοποίηση συλλογικών και ατομικών στόχων.

 Γ. Πλάτωνας

Ένας άλλος γίγαντας της φιλοσοφικής σκέψης, ο Πλάτωνας, προκρίνει τον διάλογο ως το απόλυτο μέσο για την αναζήτηση της αλήθειας. Θωρεί ότι ο ενάρετοι που μετέρχονται τον διάλογο , σε συνδυασμό με τις εμπειρία τους, οδηγούν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στη σωστή κατεύθυνση. Σήμερα η διαδικασία λήψης απόφασης και τα συμμετοχικά σχήματα συζήτησης και σχεδιασμού αποφάσεων αποτελούν αυτοτελές πεδίο μελέτης στη διοικητική επιστήμη, το decision making process στο πλαίσιο του decision science και decision theory. Η Πλατωνική διαλεκτική και ο Πλατωνικός διάλογος αποτελούν για τους σημερινούς managers εργαλεία επιστημονικής οικοδόμησης επιχειρημάτων και κριτηρίων με στόχο τη σωστή απόφαση τόσο σε επιτελικό επίπεδο όσο και στο πεδίο της επιχειρησιακής καθημερινότητας. Το γνωστό εργαλείο brainstorming είναι στην ουσία του αποτύπωση του Πλατωνικού διαλόγου στη σημερινή επιχείρηση. Παράλληλα μία άλλη μέθοδος στη διαδικασία λήψης επιχειρηματικών και διαχειριστικών αποφάσεων είναι η χρήση και τοποθέτηση μεγάλου αριθμού προϋποθέσεων και επί μέρους στόχων. Αυτή η πολλαπλότητα κριτηρίων και αντίθετων πολλές φορές μεταξύ τους επί μέρους στοχεύσεων, είναι μια εκσυγχρονισμένη μορφή της Πλατωνικής μεθοδολογίας για την ανάδειξη όλων των πτυχών ενός προβλήματος και την παραγωγή της τελικής λύσης του.

Πολύ σημαντικές οι απόψεις του Πλάτωνα σχετικά με το ήθος, τη γνώση και την ορθή κρίση που πρέπει να χαρακτηρίζουν κάθε ηγέτη ούτως ώστε να έχει τη δυνατότητα να επιλέγει το σωστό και να μην παίρνει λαθεμένες αποφάσεις. Οι αρετές αυτές, όπως καταγράφονται στον «Πολιτικό» του Πλάτωνα, σε συνδυασμό με την εγκράτεια, την εσωτερική πειθαρχία και αυτοέλεγχο σκιαγραφούν το ιδανικό προφίλ του ηγέτη. Όλα αυτά είναι σήμερα τα ζητούμενα στοιχεία στις συνεντεύξεις για την πρόσληψη υψηλόβαθμων στελεχών στις μεγάλες επιχειρήσεις. Ο σημερινός manager πρέπει να ενσωματώνει όλα αυτά τα πολύ σημαντικά χαρακτηριστικά που διασφαλίζουν, κατά το μάλλον ή ήττον, δίκαιη και αποτελεσματική διοίκηση.  

Ο μεγάλος διανοητής προχώρησε ακόμη πιο πέρα. Θεώρησε την ενάρετη ηγεσία όχι μόνο υπόδειγμα ηγετικής συμπεριφοράς αλλά και πρότυπο συμπεριφοράς για τους εργαζόμενους στην επιχείρηση. Κατά τον Πλάτωνα ο ενάρετος ηγέτης αποτελεί την κινητήρια δύναμη κάθε συλλογικής  (άρα και επιχειρηματικής) προσπάθειας. Έλεγε δε ότι η ηγετική στάση και αντιλήψεις αποτελούν μέρος της κουλτούρας που διαπνέει την επιχείρηση.

 Δ. Αριστοτέλης

 Ο Σταγειρίτης φιλόσοφος, μαθητής του Πλάτωνα, έθεσε και αυτός από την πλευρά του το θέμα της διαχείρισης της εξουσίας, αναφερόμενος στο περιεχόμενο και την κατεύθυνσή της. Ο Αριστοτέλης αντιλαμβάνεται την εξουσία ως προσόν ανώτερων εισοδηματικά στρωμάτων και επισημαίνει ότι αν ασκείται με στόχευση την εξυπηρέτηση του γενικού καλού και του δημοσίου συμφέροντος , υπάρχει αρμονική σχέση ανάμεσα σε εξουσιάζοντες και  εξουσιαζόμενους. Αυτή η ισορροπία οδηγεί στην ευημερία, Απεναντίας αν οι διοικούντες μένουν αποκλειστικά στο στόχο της ικανοποίησης των δικών τους συμφερόντων τότε η αρμονία θρυμματίζεται και  η κοινωνική πρόοδος και ανάπτυξη δεν επιτυγχάνονται. Είναι γνωστό ότι στο σημερινό επιχειρηματικό περιβάλλον εκδηλώνονται πολλές φορές έντονα φαινόμενα ιδιοτέλειας από την πλευρά του διευθυντικού management αλλά στελεχών της διοίκησης. Ίντριγκες, λογιστικές διευθετήσεις, διαφθορά και άλλα παρόμοια φαινόμενα κατά καιρούς απασχολούν το κοινό. Ο Αριστοτέλης άπλωσε τον προβληματισμό του για την χρηστή διοίκηση και ηγεσία τόσο στο πεδίο της κρατικής εξουσίας όσο και στο χώρο της εργασίας. Μάλιστα τόνιζε ότι οι αρετές δεν είναι προϊόν διδαχής αλλά απόρροια της άσκησης και της εμπειρίας. Κατά τον Αριστοτέλη η «άσκηση στην μετριοπάθεια και το θάρρος» αποτελούν το κλειδί για την ενάρετη διοίκηση. Είναι μια άποψη τόσο ζωντανή στις μέρες μας αλλά και τόσο δύσκολο να εφαρμοστεί αφού, όπως προαναφέρθηκε, το σημερινό επιχειρηματικό περιβάλλον, πολλές φορές, μόνο τέτοιου είδους ευκαιρίες δεν προσφέρει. 

Τελευταία Άρθρα

Νέα διετή προγράμματα στα ΑΕΙ...

04 Νοεμβρίου 2017

Ο Υπουργός Γαβρόγλου και οι...

Ο έντιμος άνθρωπος κυρ Παντελής...

20 Μαρτίου 2017

Αν ήταν εύκολο να αντιληφτεί...

Ερμηνεύοντας την κρίση. Σκέψεις ανάμεσα...

07 Ιανουαρίου 2017

Η πολιτική κρίση είναι όσο...

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ - ΨΗΦΙΑΚΗ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

09 Δεκεμβρίου 2016

Περίληψη Η «εισβολή» και επιβολή...

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ...

23 Νοεμβρίου 2016

Προκαλέστε τους ανθρώπους να συνεργαστούν...

Search